Споменици

Спомениците и меморијални точки кои ги претставуваат најзначајните историски траги што ја раскажуваат приказната за минатото на овој простор.

Националниот парк Пелистер, покрај природното богатство и биодиверзитетот, изобилува со значајни историски споменици и обележја. Тие сведочат за военото, културното и духовното минато на регионот — од Антиката, преку Средниот век, до Првата светска војна.

Споменици од Првата светска војна

Француско воено гробиште (Битола) – поврзано со Пелистер

Иако не е во самиот парк, ова гробиште е дел од историската целина на битолскиот фронт. Пелистер бил клучна точка во битките на фронтот во 1916–1918 г.

Стар Француски пат (Нижеполе – Големо Езеро)

Пат изграден од француската војска со цел стратегиско придвижување на трупите кон планината. Денес претставува историска патека и пешачка рута.

Топовски позиции и ровови на Баба Планина

На Пелистер и неговите висови се видливи остатоци од: ровови, засолништа и огнени позиции кои биле дел од битките на Македонскиот фронт.

Споменици и обележја од НОБ (Втората светска војна)

Спомен-обележје во село Кажани

На 18 август се одбележува нападот на полицискиот участок, а на споменикот се положува свежо цвеќе во чест на загинатите борци.

Сакрални споменички целини

Цркви, манастири и културно-историски споменици

(иако се цркви и манастири, тие се и културно-историски споменици)

Во рамките на НП Пелистер и околните села се наоѓаат значајни сакрални споменици кои се под државна заштита:

Манастир „Св. Ана“ – Маловиште
Црква „Св. Петка“ – Маловиште (село во самиот Парк)
Брајчински манастир – „Св. Петка“
Љубојни манастир – „Св. Петар и Павле“
Цапарски манастир – „Св. Петка“

Овие објекти важат за споменички добро од голема културна вредност.

Археолошки споменици и локалитети

Населби и некрополи

Во околината на Пелистер се наоѓаат бројни населби, утврдувања и некрополи од различни историски периоди.

Најзначајни:

Кале – Трново (железно и доцноантичко време)
Маркова Кула – Маловиште (железно време)
Калдарарија – древни патишта и населби на падините на Пелистер
Арнаутски Пат – Ротино (римски период)
Братинска Река – Дихово (римска населба)
Варвара – Дихово (средновековна некропола)
Граишта и Куќишта – Љубојно (римски период)

Овие локалитети се дел од археолошкото наследство и сведочат за долготрајното човечко присуство во регионот.

Етнографски и архитектонски споменици

Село Маловиште – заштитена споменичка целина

Маловиште е единствено село внатре во НП Пелистер и претставува етнолошки музеј на отворено со:

традиционална влашка архитектура
камени куќи стари 150–200 години
калдрмисани улички

Традиционални куќи во Дихово и Магарево

Овие села се познати по старата архитектура од 19 и почеток на 20 век, делумно под заштита.

Споменици на природата

Природни споменици со историско значење

Иако се природни по потекло, на Пелистер постојат места кои се сметаат за природни споменици со историско значење:

Борови „молика“ – симбол на Пелистер
Големо и Мало Езеро – глацијални езера со легенди и историски приказни